MPSC राज्यसेवा आणि संयुक्त गट ब व क (Combine) पूर्व परीक्षेच्या अचूक तयारीसाठी २० नोव्हेंबर २०२६ च्या निवडक आणि परीक्षोपयोगी चालू घडामोडींची (Current Affairs) ही १० प्रश्नांची सराव प्रश्नमंजुषा सादर करत आहोत. यामध्ये महाराष्ट्र राज्य शासन उपक्रम, पीएम-सेतू, राष्ट्रीय धोरणे, आंतरराष्ट्रीय घडामोडी आणि विज्ञान-तंत्रज्ञान विषयांवरील महत्त्वाच्या प्रश्नांचा समावेश आहे.
- Total Questions: 10 authentic Daily Current Affairs questions for 2026-11-20.
- Marking Scheme: +1 for correct answer, -0.25 (1/4th negative marking) for each incorrect answer.
- Interactive Practice: Attempt each question mentally or on paper first, then click "Show Answer & Explanation" to verify your answer and read the background notes.
10 High-Yield MPSC Daily Current Affairs Questions (Interactive Practice)
आजच्या सराव संचामध्ये महाराष्ट्र विशेष, राज्यव्यवस्था (Polity), पर्यावरण, आंतरराष्ट्रीय घडामोडी, विज्ञान-तंत्रज्ञान आणि क्रीडा या महत्त्वाच्या घटकांवरील प्रश्न समाविष्ट आहेत.
Question 1: महाराष्ट्र राज्य बाल हक्क संरक्षण आयोगामार्फत राबविण्यात आलेल्या 'बालस्नेही पंचायत' व 'बालस्नेही प्रभाग' या विशेष उपक्रमाचा समारोप २० नोव्हेंबर २०२६ रोजी मुंबई येथे कोणत्या कार्यक्रमाने करण्यात आला?
Correct Answer: C) बाल संसद
Detailed Explanation: महाराष्ट्र राज्य बाल हक्क संरक्षण आयोगाचे अध्यक्ष ॲड. संजय पुराणिक यांच्या मार्गदर्शनाखाली राज्यात 'बालस्नेही पंचायत' व 'बालस्नेही प्रभाग' हा विशेष उपक्रम राबविण्यात आला. या उपक्रमाचा समारोप २० नोव्हेंबर २०२६ रोजी मुंबई येथे 'बाल संसद' कार्यक्रमाने करण्यात आला, ज्याद्वारे बालकांना लोकशाही प्रक्रिया आणि संसदीय कार्यपद्धतीचा अनुभव देण्यात आला.
Option Breakdown:
- बाल सुरक्षा परिषद: ही राज्यस्तरीय तांत्रिक आढावा बैठक नसून 'बाल संसद' हा विद्यार्थ्यांना संसदीय कामकाजाचा प्रत्यक्ष अनुभव देणारा समारोप कार्यक्रम होता.
- बाल हक्क महोत्सव: असा कोणताही स्वतंत्र महोत्सव या उपक्रमाचा अधिकृत समारोप कार्यक्रम म्हणून जाहीर केलेला नाही.
- किशोर नेतृत्व संमेलन: हा उपक्रम शालेय व पंचायत स्तरावरील बालकांसाठी 'बाल संसद' स्वरूपात मुंबईत संपन्न झाला.
Question 2: केंद्र शासनाच्या 'पीएम-सेतू' (PM-SETU) योजनेअंतर्गत महाराष्ट्र, ओडिशा आणि जम्मू-काश्मीरमधील २५ औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांचे (ITIs) आधुनिकीकरण करण्यासाठी किती कोटी रुपयांच्या गुंतवणूक आराखड्याला मंजुरी देण्यात आली आहे?
Correct Answer: A) १,१९४.९२ कोटी रुपये
Detailed Explanation: 'पंतप्रधान कौशल्य आणि रोजगारक्षमता परिवर्तन' (PM-SETU) योजनेअंतर्गत महाराष्ट्र, ओडिशा आणि जम्मू-काश्मीरमधील पाच आयटीआय क्लस्टर्समधील २५ संस्थांचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी १,१९४.९२ कोटी रुपयांच्या धोरणात्मक गुंतवणूक आराखड्याला मंजुरी देण्यात आली आहे. टाटा स्टील फाउंडेशन आणि बेलराईज इंडस्ट्रीज यांसारख्या पाच उद्योग भागीदारांच्या सहकार्याने हा उपक्रम राबविला जात आहे.
Option Breakdown:
- ८५०.०० कोटी रुपये: ही रक्कम वास्तविक मंजूर १,१९४.९२ कोटी रुपयांपेक्षा कमी असून ती इतर राज्य क्लस्टर्सशी संबंधित नाही.
- २,१५०.४० कोटी रुपये: हा आकडा चुकीचा असून पाच आयटीआय क्लस्टर्ससाठी १,१९४.९२ कोटी रुपये मंजूर झाले आहेत.
- ३,६८७.०० कोटी रुपये: ही रक्कम पीएम-सेतू योजनेअंतर्गत आजवर मंजूर झालेली एकूण एकत्रित गुंतवणूक दर्शवते, केवळ या पाच क्लस्टर्सची नाही.
Question 3: १८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी ९ वा 'राष्ट्रीय निसर्गोपचार दिन' (National Naturopathy Day) पुण्यातील राष्ट्रीय निसर्गोपचार संस्थेच्या (NIN) सहकार्याने साजरा करण्यात आला. महात्मा गांधीजींनी कोणत्या वर्षी पुण्यात अखिल भारतीय निसर्गोपचार फाउंडेशन ट्रस्टचे आजीवन अध्यक्षपद स्वीकारले होते?
Correct Answer: D) १८ नोव्हेंबर १९४५
Detailed Explanation: १८ नोव्हेंबर १९४५ रोजी महात्मा गांधीजींनी पुणे येथे 'ऑल इंडिया नेचर क्युअर फाउंडेशन ट्रस्ट'चे आजीवन अध्यक्षपद स्वीकारून विश्वस्त करारावर स्वाक्षरी केली होती. त्या ऐतिहासिक दिवसाच्या स्मरणार्थ आयुष मंत्रालयाने २०१८ पासून १८ नोव्हेंबर हा 'राष्ट्रीय निसर्गोपचार दिन' म्हणून घोषित केला असून, २०२६ मध्ये 'प्राकृतिक चिकित्सा, स्वस्थ भारत' या संकल्पनेवर ९ वा निसर्गोपचार दिन साजरा करण्यात आला.
Option Breakdown:
- १८ नोव्हेंबर १९३२: १९३२ मध्ये गांधीजींनी निसर्गोपचार फाउंडेशन ट्रस्टचे अध्यक्षपद स्वीकारले नव्हते.
- १८ नोव्हेंबर १९४२: १९४२ हे भारत छोडो आंदोलनाचे वर्ष होते; ट्रस्टची स्थापना व विश्वस्त करार १८ नोव्हेंबर १९४५ रोजी झाला.
- १८ नोव्हेंबर १९४८: जानेवारी १९४८ मध्ये महात्मा गांधीजींचे निधन झाले होते, त्यामुळे हा पर्याय कालानुक्रमे अयोग्य आहे.
Question 4: केंद्रीय ग्रामीण विकास मंत्रालयाने 'विकसित भारत-रोजगार आणि आजीविका मिशन (ग्रामीण) कायदा, २०२५' (VB-G RAM G Act, 2025) अंतर्गत लोकपालांसाठी (Ombudspersons) जारी केलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, जिल्हास्तरीय लोकपालांना दरमहा किमान किती सामाजिक अंकेक्षण (Social Audit) जनसुनावणी किंवा ग्रामसभांना उपस्थित राहणे बंधनकारक आहे?
Correct Answer: B) किमान तीन
Detailed Explanation: नोव्हेंबर २०२६ मध्ये ग्रामीण विकास मंत्रालयाने VB-G RAM G कायदा, २०२५ अंतर्गत तक्रार निवारण आणि उत्तरदायित्व मजबूत करण्यासाठी जिल्हास्तरीय लोकपाल व अपीलीय प्राधिकरणांसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली. यानुसार लोकपालांना दरमहा किमान तीन सामाजिक अंकेक्षण जनसुनावणी किंवा ग्रामसभांना उपस्थित राहून जॉब कार्ड, मजुरी व कामाच्या ठिकाणच्या सुविधांशी संबंधित तक्रारींचे निवारण करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.
Option Breakdown:
- किमान एक: नव्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार महिन्यातून केवळ एक नव्हे, तर किमान तीन जनसुनावणी किंवा ग्रामसभांना उपस्थित राहणे बंधनकारक आहे.
- किमान पाच: बंधनकारक किमान संख्या पाच नसून तीन निश्चित करण्यात आली आहे.
- किमान सात: दरमहा सात ग्रामसभांची अट नसून किमान तीन सामाजिक अंकेक्षण सुनावण्यांची तरतूद आहे.
Question 5: २० ते २२ नोव्हेंबर २०२६ दरम्यान नवी दिल्लीतील पुराना किल्ला येथे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते उद्घाटन करण्यात आलेल्या पहिल्या 'शांघाय सहकार्य संघटना (SCO) सभ्यता संवाद मंचा'मध्ये (Civilisational Dialogue Forum) कोणत्या नावाचे पुरातत्त्वीय व साहित्यिक प्रदर्शन आयोजित करण्यात आले आहे?
Correct Answer: C) अस्तित्व – आपल्या अस्तित्वाचे सार (ASTITVA – The Essence of Our Existence)
Detailed Explanation: २०२५ मधील तियानजिन (चीन) येथील SCO शिखर परिषदेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मांडलेल्या प्रस्तावानुसार, २० ते २२ नोव्हेंबर २०२६ दरम्यान नवी दिल्लीत पहिल्या SCO सभ्यता संवाद मंचाचे आयोजन करण्यात आले आहे. या मंचावर दिल्लीच्या १२०० ईसापूर्व ते १२०० इसवी सन या काळातील पुरातत्त्वीय अवशेषांचे दर्शन घडविणारे 'अस्तित्व – आपल्या अस्तित्वाचे सार' (ASTITVA) हे विशेष प्रदर्शन भरविण्यात आले आहे.
Option Breakdown:
- संस्कृती – भारताचा वारसा: 'संस्कृती' हे सांस्कृतिक मंत्रालयाच्या AI सिमेंटिक सर्च प्लॅटफॉर्मचे नाव आहे, या प्रदर्शनाचे नाही.
- सभ्यता संगम – प्राचीन ते आधुनिक: हे प्रदर्शनाचे अधिकृत शीर्षक नसून 'अस्तित्व' हे खरे नाव आहे.
- विरासत – दिल्लीचा इतिहास: प्रदर्शनामध्ये दिल्लीचा १२०० ईसापूर्व ते १२०० इसवी सनाचा इतिहास दाखवला असला तरी त्याचे अधिकृत नाव 'अस्तित्व' असे आहे.
Question 6: नोव्हेंबर २०२६ मध्ये संयुक्त राष्ट्र आपत्ती जोखीम निवारण कार्यालयाने (UNDRR) भारतातील कोणत्या शहराला 'मेकिंग सिटीज रेझिलिएंट २०३०' (MCR2030) अंतर्गत देशातील पहिले 'रेझिलियन्स हब' (Resilience Hub) म्हणून मान्यता दिली आहे?
Correct Answer: A) गिफ्ट सिटी (GIFT City), गांधीनगर, गुजरात
Detailed Explanation: संयुक्त राष्ट्र आपत्ती जोखीम निवारण कार्यालयाने (UNDRR) गुजरातमधील गांधीनगर येथील 'गिफ्ट सिटी'ला (GIFT City) भारतातील पहिले MCR2030 'रेझिलियन्स हब' आणि आशिया-पॅसिफिक प्रदेशातील नवीनतम केंद्र म्हणून मान्यता दिली आहे. जुलै २०२२ मध्ये MCR2030 मध्ये सहभागी झालेल्या गिफ्ट सिटीने आपत्ती सज्जता, हवामान लवचिकता आणि शाश्वत शहरी विकासात आदर्श कार्यप्रणाली विकसित केल्याबद्दल हा सन्मान मिळाला.
Option Breakdown:
- नवी मुंबई, महाराष्ट्र: नवी मुंबईने १० व्या स्वच्छ सर्वेक्षणात प्रथम क्रमांक पटकावला, परंतु UNDRR ने MCR2030 'रेझिलियन्स हब' म्हणून गिफ्ट सिटीची निवड केली आहे.
- इंदूर, मध्य प्रदेश: इंदूर हे स्वच्छतेसाठी प्रसिद्ध असले तरी भारताचे पहिले MCR2030 रेझिलियन्स हब गिफ्ट सिटी (गांधीनगर) ठरले आहे.
- विशाखापट्टणम, आंध्र प्रदेश: विशाखापट्टणममध्ये ३१ वी CII भागीदारी परिषद पार पडली, मात्र UNDRR चा हा सन्मान गिफ्ट सिटीला मिळाला आहे.
Question 7: नोव्हेंबर २०२६ मध्ये रशियाच्या मदतीने उभारलेल्या 'रूपपूर अणुऊर्जा प्रकल्पा'चा (Rooppur Nuclear Power Plant) पहिला युनिट राष्ट्रीय ग्रीडला जोडून अणुविद्युत निर्मिती करणारा जगातील ३३ वा देश कोणता ठरला आहे?
Correct Answer: D) बांगलादेश
Detailed Explanation: बांगलादेशने पबना जिल्ह्यातील ईश्वरदी येथील आपल्या पहिल्या 'रूपपूर अणुऊर्जा प्रकल्पा'चा (RNPP) युनिट-१ राष्ट्रीय ग्रीडशी जोडून अणुविद्युत निर्मिती करणारा जगातील ३३ वा देश होण्याचा मान मिळवला आहे. रशियाच्या रोसॅटॉम (Rosatom) या संस्थेच्या सहकार्याने उभारल्या जाणाऱ्या या प्रकल्पात प्रत्येकी १,२०० मेगावॅट क्षमतेचे दोन युनिट्स (एकूण २,४०० मेगावॅट) आहेत.
Option Breakdown:
- इंडोनेशिया: इंडोनेशिया अद्याप अणुविद्युत ग्रीडशी जोडलेला ३३ वा देश नाही.
- व्हिएतनाम: व्हिएतनामने अणुऊर्जा निर्मिती सुरू केलेली नाही; रूपपूर प्रकल्प बांगलादेशात आहे.
- इजिप्त: इजिप्तमध्ये एल-डाबा प्रकल्प निर्माणाधीन आहे, मात्र नोव्हेंबर २०२६ मध्ये बांगलादेशने रूपपूर प्रकल्प ग्रीडला जोडून ३३ वा क्रमांक मिळवला.
Question 8: नवी दिल्लीतील भारत मंडपम येथे पार पडलेल्या तिसऱ्या 'डीएचआर-आयसीएमआर आरोग्य संशोधन उत्कृष्टता शिखर परिषदेत' (DHR–ICMR Health Research Excellence Summit) भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेने (ICMR) कोणत्या उपक्रमांतर्गत १०० पेक्षा जास्त तंत्रज्ञान हस्तांतरण (ToT) करारांचा टप्पा पार केला?
Correct Answer: B) मेडिकल इनोव्हेशन्स पेटंट मित्र (Medical Innovations Patent Mitra)
Detailed Explanation: भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेच्या (ICMR) ११५ वर्षांच्या सेवेनिमित्त १६–१७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी नवी दिल्लीत आयोजित तिसऱ्या DHR–ICMR आरोग्य संशोधन उत्कृष्टता शिखर परिषदेत ICMR ने 'मेडिकल इनोव्हेशन्स पेटंट मित्र' उपक्रमांतर्गत १०० यशस्वी तंत्रज्ञान हस्तांतरण (ToT) करारांचा टप्पा पार केला. या परिषदेत 'रिसर्च टू ॲक्शन व्हर्टिकल' आणि ७० प्रयोगशाळांमध्ये सिंड्रोमिक सर्व्हेलन्स नेटवर्क सुरू करण्यात आले.
Option Breakdown:
- आयुष्मान आरोग्य मिशन: ही आरोग्य विमा व उपचार योजना असून तंत्रज्ञान हस्तांतरणाशी थेट संबंधित नाही.
- नॅशनल बायो-फार्मा मिशन: हे जैवतंत्रज्ञान विभागाचे (DBT) अभियान आहे, ICMR च्या १०० ToT करारांचा उपक्रम 'पेटंट मित्र' आहे.
- डिजिटल हेल्थ रिसर्च इनिशिएटिव्ह: असा कोणताही उपक्रम १०० तंत्रज्ञान हस्तांतरण करारांसाठी कारणीभूत नव्हता.
Question 9: १७ ते १९ नोव्हेंबर २०२६ दरम्यान भारतीय हवाई दलाने (IAF) गुजरातच्या जामनगर हवाई तळावर आयोजित केलेल्या 'सहायता सेतू २०२६' (Sahayata Setu 2026) या बहुराष्ट्रीय आपत्ती निवारण आणि मानवतावादी सहाय्य (HADR) सरावात किती देशांच्या प्रतिनिधींनी सहभाग घेतला?
Correct Answer: A) २४ देश
Detailed Explanation: भारतीय हवाई दलाने (IAF) मुख्यालय एकात्मिक संरक्षण कर्मचारी (HQ IDS) यांच्या अंतर्गत १७ ते १९ नोव्हेंबर २०२६ दरम्यान जामनगर (गुजरात) येथे 'सहायता सेतू २०२६' हा वार्षिक संयुक्त HADR सराव आयोजित केला. यामध्ये ऑस्ट्रेलिया, जपान, अमेरिका, यूएई, बांगलादेश आणि श्रीलंका यांच्यासह एकूण २४ देशांच्या प्रतिनिधींनी आपत्ती सज्जता व समन्वित बचावकार्यासाठी सहभाग घेतला.
Option Breakdown:
- १२ देश: या बहुराष्ट्रीय सरावात १२ नव्हे तर २४ देशांच्या प्रतिनिधींनी सहभाग घेतला.
- १८ देश: सहभागी देशांची संख्या १८ नसून २४ होती.
- ३२ देश: एकूण ३२ नव्हे तर अमेरिका, जपान, ऑस्ट्रेलियासह २४ देश या सरावात सहभागी झाले होते.
Question 10: केंद्रीय युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालयाने (MYAS) 'खेलो भारत नीती' व 'विकसित भारत @२०४७' अंतर्गत देशात व्यावसायिक आणि आर्थिकदृष्ट्या शाश्वत क्रीडा लीग परिसंस्था विकसित करण्यासाठी कोणाच्या संयोजकत्वाखाली १४ सदस्यीय उच्चस्तरीय समिती स्थापन केली आहे?
Correct Answer: C) कुणाल (Kunal)
Detailed Explanation: नोव्हेंबर २०२६ मध्ये केंद्रीय युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालयाने देशातील क्रीडा लीग्जच्या आर्थिक आणि परिचालन अडचणी दूर करण्यासाठी कुणाल यांच्या संयोजकत्वाखाली १४ सदस्यीय समिती स्थापन केली आहे. ही समिती ऑलिम्पिक, महिला, युवा आणि देशी खेळांवर लक्ष केंद्रित करून व्हायाबिलिटी गॅप फंडिंग (VGF) व खाजगी सहभागाबाबत शिफारशी करेल.
Option Breakdown:
- देवेश चतुर्वेदी: देवेश चतुर्वेदी यांची राष्ट्रीय क्रीडा मंडळाच्या (NSB) पहिल्या अध्यक्षपदी नियुक्ती झाली आहे.
- अभिनव बिंद्रा: ऑलिम्पिक सुवर्णपदक विजेते अभिनव बिंद्रा या १४ सदस्यीय समितीचे संयोजक नाहीत.
- पुष्पेंद्र कुमार गर्ग: कमोडोर (निवृत्त) पुष्पेंद्र कुमार गर्ग यांची राष्ट्रीय क्रीडा मंडळाचे सदस्य म्हणून नियुक्ती झाली आहे.
Consolidated MPSC Current Affairs Answer Key
Review the complete answer key for all 10 questions at a glance:
| Q. No. | Subject / Topic | Correct Option | Examination Source |
|---|---|---|---|
| Question 1 | Maharashtra | C) बाल संसद | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
| Question 2 | Maharashtra | A) १,१९४.९२ कोटी रुपये | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
| Question 3 | Maharashtra | D) १८ नोव्हेंबर १९४५ | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
| Question 4 | Polity | B) किमान तीन | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
| Question 5 | International | C) अस्तित्व (ASTITVA) | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
| Question 6 | Environment | A) गिफ्ट सिटी, गांधीनगर | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
| Question 7 | International | D) बांगलादेश | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
| Question 8 | Science & Tech | B) मेडिकल इनोव्हेशन्स पेटंट मित्र | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
| Question 9 | Science & Tech | A) २४ देश | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
| Question 10 | Sports | C) कुणाल (Kunal) | PIB / Daily CA 2026-11-20 |
High-Yield Revision Takeaways for MPSC Aspirants
- महाराष्ट्र व कौशल्य विकास: बाल हक्क संरक्षण आयोगाची 'बाल संसद' (२० नोव्हेंबर २०२६, मुंबई) → पीएम-सेतू (PM-SETU) अंतर्गत महाराष्ट्र, ओडिशा व जम्मू-काश्मीरमधील २५ ITIs साठी १,१९४.९२ कोटी रु. मंजूर.
- प्रशासन व आरोग्य संशोधन: VB-G RAM G कायदा, २०२५ अंतर्गत लोकपालांना दरमहा किमान ३ ग्रामसभा/सामाजिक अंकेक्षण अनिवार्य → ICMR चा ११५ वा वर्धापन दिन व 'मेडिकल इनोव्हेशन्स पेटंट मित्र' अंतर्गत १००+ तंत्रज्ञान हस्तांतरण (ToT).
- पर्यावरण व ऊर्जा: गुजरातमधील गिफ्ट सिटी (GIFT City) भारतातील पहिले UNDRR MCR2030 'रेझिलियन्स हब' → रूपपूर अणुऊर्जा प्रकल्पासह बांगलादेश अणुविद्युत निर्मिती करणारा जगातील ३३ वा देश.
- संरक्षण, क्रीडा व आंतरराष्ट्रीय मंच: जामनगर येथे २४ देशांचा IAF 'सहायता सेतू २०२६' HADR सराव → नवी दिल्लीत पहिला SCO सभ्यता संवाद मंच ('अस्तित्व' प्रदर्शन) → क्रीडा लीग परिसंस्थेसाठी कुणाल यांच्या नेतृत्वाखाली १४ सदस्यीय समिती.
Print / Save as PDF for Offline Revision
Conclusion & Next Steps
MPSC राज्यसेवा व संयुक्त पूर्व परीक्षेत चालू घडामोडी हा सर्वाधिक गुण मिळवून देणारा घटक असून, दररोज १० दर्जेदार प्रश्नांचा सराव केल्याने अचूकता आणि आत्मविश्वास वाढतो. आजच्या स्पष्टीकरणातील महत्त्वाच्या तारखा, योजना आणि संस्थांची नावे स्वतःच्या शब्दांत टिपून ठेवा आणि नियमित उजळणी करा.
Discussion & Queries (0)